OPROEP: Help met het achterhalen van de locaties en data van deze Overijsselse oorlogsfoto’s

Het NIOD startte vorig jaar de actie ‘WO2 in 100 foto’s’ om zo een landelijk overzicht te creëren. Elke provincie leverde een bijdrage met de meest aansprekende oorlogsfoto’s. In Overijssel gaf Historisch Centrum Overijssel gehoor aan de oproep en besteedde aandacht aan de actie, waardoor er vanuit het publiek, historische verenigingen en andere erfgoedinstellingen foto’s werden ingezonden. Na een selectie door een jury en een publieke stemronde werden de 50 meest aansprekende foto’s geselecteerd. 

Bij zeven foto’s zijn er echter nog wat vragen. Daarom doen wij graag een beroep op iedereen in Overijssel (en daarbuiten!) om ons te helpen met het achterhalen van de exacte locaties en data van de foto’s. Heeft u de gouden tip? Neem contact op via info@overijsselviertvrijheid.nl.

Het gaat om de volgende foto’s:

Foto 1: Koningin Wilhelmina bekijkt Rijwiel-onderdeel van het Nederlandse leger


Jaar: 1939        

Locatie: Delden (?)                

Koningin Wilhelmina staat langs de kant van de weg met enkele hoge officieren en inspecteert een rijwielkorps van het Nederlandse leger ten tijde van de mobilisatie in 1939. De militairen blazen al fietsend op hun trompetten. Gedurende deze mobilisatie formeert het Regiment Wielrijders oorlogseenheden. Het aantal soldaten op een legerfiets bedraagt in 1939 ongeveer 5600 man. Waarschijnlijk is deze foto genomen in de omgeving van Delden, maar de precieze locatie is onbekend. Enkele dagen voordat de Duitse legers Polen binnenvielen, kon de Nederlandse regering niet meer om het oorlogsgevaar heen. Op 24 augustus 1939 kondigde de regering een voor-mobilisatie aan en werden 50.000 man onder de wapenen geroepen. Deze soldaten waren nodig om een algemene mobilisatie voor te bereiden. Op 28 augustus 1939 volgde de algemene mobilisatie en binnen enkele dagen waren 280.000 soldaten op hun post.


Foto 2: Krijgsgevangenen worden uitbundig ontvangen in Enschede    



Jaar: 1940        

Locatie: Enschede                

Na de capitulatie van het Nederlandse leger op 15 mei 1940 werden de Nederlandse militairen krijgsgevangen gemaakt en deels overgebracht naar kampen in Duitsland. Als blijk van goede wil besloot Adolf Hitler in juni 1940 om 22.000 krijgsgevangenen, die in Duitse kampen zaten, weer vrij te laten. Ze keerden per trein terug naar huis en kwamen een dag later via Oldenzaal ons land binnen, waar ze als helden werden onthaald. Bij thuiskomst in hun eigen stad of dorp, zoals op deze foto in de straten van Enschede, wachtte de soldaten een enthousiaste ontvangst door de bevolking. De euforie was echter van korte duur. In mei 1942 ontvangen beroepsmilitairen een oproep om zich binnen drie dagen bij de Duitse instanties te melden. Eind 1943 ontvangen alle dienstplichtige soldaten een oproep om zich te melden voor dwangarbeid. Uiteindelijk worden 11.000 van de 300.000 dienstplichtigen naar Duitsland afgevoerd. De rest ontkomt door vrijstelling of door onder te duiken.


Foto 3: Gijzelaars uit Heino keren veilig terug naar hun woonplaats    

Jaar: 1945

Locatie: Zwolle

Op 11 april 1945 werden 66 mannen uit Heino door de Duitse bezetters gegijzeld vanwege een incident waarbij een Duitse soldaat door zijn been geschoten werd door het Nederlandse verzet. Er waren zelfs verhalen dat die soldaat daarbij gestorven was. Daar waren tegenstrijdige berichten over ontstaan in de loop der jaren. Na een nacht te hebben doorgebracht in een café in Heino werden ze, terwijl de Canadezen Heino naderden, gedwongen om naar Zwolle te lopen. Onderweg bedreigden de Duitse soldaten hen meerdere keren met de dood. In Zwolle werden ze indringend ondervraagd over hun vermoedelijke verzets-activiteiten. De gijzelaars gingen ervan uit dat hun laatste uur geslagen had, maar er gebeurde niets. De inwoners van Zwolle gaven de hongerige mannen brood. Heino was inmiddels bevrijd door de Canadezen. Deze foto is waarschijnlijk gemaakt in Zwolle op zaterdag 14 april, toen alle gijzelaars ongedeerd terugkeerden richting Heino en de bevrijding alsnog kon worden gevierd. De vlaggen waren in Heino niet uitgestoken voordat alle gijzelaars veilig in het dorp terug waren.


Foto 4: Riet Hoogland en Emmy Naarding opgesloten op het politiebureau van Enschede    

Jaar: 1940/1941        

Locatie: Enschede    

Riet Hoogland (rechts) en Emmy Naarding, twee werkneemsters van de textielfabriek Van Heek, achter de tralies in het politie-bureau van Enschede aan de Haaksbergerstraat. Dit gebouw werd in 1970 afgebroken. Het tweetal was aangehouden na het overtypen van een gedichtje over het Duitse bombardement op Rotterdam. Dit gedicht werd door de Duitsers als anti-Duits opgevat. Emmy had het gedicht aan haar vriendin Riet gegeven, die de regels thuis overtypte en het briefje meenam naar haar werk. Dit was het administratiekantoor van de textielfabriek Van Heek. Op de werkvloer ging het gedicht van hand tot hand en uiteindelijk een NSB-collega bereikte die woedend aankondigde dat hij ermee naar de Duitsers zou stappen. Riet en Emmy verblijven van oktober 1940 t/m januari 1941 in de politiecel in Enschede en worden dan overgebracht naar de Polizeigefängnis' Scheveningen, die een beruchte bijnaam had: Oranjehotel. Dit was de enige gevangenis in Nederland onder Duits bestuur. Riet Hoogland hield van haar verblijf in de gevangenis een uniek dagboek  met tekeningen bij. Bij haar vrijlating in juni 1941 smokkelde zij de aantekeningen (het dagboek)  op WC-papier via haar BH naar buiten. Riet is later naar Nieuw-Zeeland geëmigreerd en stierf in de stad Auckland op 49-jarige leeftijd.


Foto 5: Ondergedoken studenten in Vriezenveen brengen geallieerde opmars in kaart    


Jaar: 1944/1945        

Locatie: Vriezenveen                

De ondergedoken studenten Wim Lammers en Henk Lantink brengen de geallieerde opmars in kaart op basis van berichten van Radio Oranje. Radio Oranje, ' De stem van strijdend Nederland ', was een radioprogramma van de Nederlandse regering in ballingschap (Londen) tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het programma duurde een kwartier en werd om 9 uur 's avonds uitgezonden door de Engelse radiozender BBC. Koningin Wilhelmina sprak vaak haar landgenoten toe. De foto is gemaakt in het laatste jaar van de Duitse bezetting en maakt deel uit van een opzienbarende serie foto's uit de oorlogstijd door fotograaf Frits Lamberts (1920-2007). De Vriezenvener kreeg in 1943 een fototoestel, dat van een overleden vriend was geweest. Hij maakte met zijn Leica fototoestel stiekeme opnames van onder meer de Duitse bezetters en hun uiteindelijke aftocht.


Foto 6: Corrie Kieft vervoerde wapens met gevaar voor eigen leven in Zwolle



Jaar: 1944        

Locatie: Zwolle                

Op deze foto, waarschijnlijk uit 1944, zien we Corrie Kieft. Zij was één van de koeriersters die illegale kranten, identiteitsbewijzen, distributiebonnen voor onderduikers en zelfs wapens op de fiets vervoerde voor de verzetsgroep ' De Groene ' van Henk Beernink. Jonge vrouwen konden zich in de oorlog makkelijker verplaatsen. Jonge mannen liepen een veel groter risico om opgepakt te worden. Koerierswerk voor het verzet was heel gevaarlijk en een aantal van hen werden toch opgepakt in de oorlog en geëxecuteerd. In maart 1945 werd Corrie Kieft gearresteerd door de beruchte Zwolse politieman Piet Cieraad van de Sicherheitsdienst. Ze werd afgevoerd naar Kamp Westerbork, maar zou de oorlog wel overleven.


Foto 7: Voedseltochten via Zwolle naar Noordoost Nederland    

Jaar: 1945        

Locatie: Zwolle                

Na de spoorwegstaking van september 1944 werd het transport van voedsel naar West-Nederland steeds moeilijker. Dit leidde tot de beruchte hongerwinter, waarin duizenden mensen van de honger stierven. Tijdens deze hongerwinter van 1944/1945 staken tienduizenden mensen de IJsselbrug in Zwolle over om in Noord- en Oost-Nederland eten te kopen of te ruilen. Vooral vrouwen, kinderen en oudere mannen gingen op stap met fietsen, handkarren of bakfietsen, zoals hier op de foto in de buurt van Zwolle. De jongere mannen liepen een veel te groot gevaar opgepakt te worden. De Zuiderzeestraatweg was een belangrijke route vanuit West-Nederland en misschien is deze foto hier wel gemaakt ergens in februari 1945. Veel uitgeputte voedseltrekkers overnachtten in Zwolle. Dit kon vaak in openbare gebouwen, het Dominicaner klooster en bij particulieren. In februari 1945 werd het grootste aantal voedseltrekkers bereikt dat in Zwolle overnachtte. Op 1 maart 1945 ging de zogenaamde IJssel-Sperre in. Het aantal mensen dat toen nog over de IJsselbrug mocht was zeer beperkt. Naar schatting passeerden ruim 50.000 mensen Zwolle op zoek naar eten.


Gerelateerd nieuws

  • Ontdek de Tweede Wereldoorlog in Overijssel met de app Historische Routes Overijssel

    Met de nieuwe routeapp Historische Routes Overijssel stel je zelf een route samen langs de plekken waar je de Tweede Wereldoorlog in onze provincie nog steeds kunt ontdekken. Wandel, fiets of rij langs voormalige werkkampen, raketlanceerbases en plekken waar tijdens de oorlog en bevrijding iconische foto’s zijn gemaakt. Op alle locaties die je bezoekt ontvang je via de app informatie over de verborgen oorlogsgeschiedenis, inmiddels opgegaan in het landschap.
    Lees meer
  • Start landelijke herdenking 75+1 Jaar Vrijheid

    Op 1 mei wordt vanuit de gemeente Tubbergen (Overijssel) de aftrap gegeven van de landelijke herdenking 75+1 jaar vrijheid. Dat gebeurt met een documentaire over het thema Vrijheid & Verantwoordelijkheid.
    Lees meer
  • Expeditie Vrijheid

    In zes lessen op zoek naar sporen van oorlog en vrede in eigen stad, dorp of buurt. Met het lespakket Expeditie Vrijheid ontdekken leerlingen van groep 7 en 8 hoe de Tweede Wereldoorlog zich afspeelde in hun regio Overijssel. Het lespakket speelt in op behoeftes van leraren, is gratis digitaal beschikbaar en methodevervangend.
    Lees meer
  • OPROEP: Help met het achterhalen van de locaties en data van deze Overijsselse oorlogsfoto’s

    Vorig jaar was de grote pop-up expositie "WO2 in 50 Overijsselse foto’s" te zien in het Memory Museum Nijverdal en de Grote Kerk Zwolle. De fototentoonstelling bevatte een selectie van 50 Overijsselse oorlogsfoto’s die door het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) en Historisch Centrum Overijssel werden samengesteld.
    Lees meer

De bevrijding van Overijssel in 17 dagen

  • Documentaire over de militaire inval .

    De inval van de Duitsers in Nederland in mei 1940 kwam niet geheel onverwacht.
    Lees meer
  • Documentaire over een oorlogsromance

    Het is niet ongewoon in oorlogstijd: vrouwen die verliefd worden op vijandelijke soldaten en daarmee ook een relatie krijgen.
    Lees meer
  • Documentaire over verzet in Hengelo.

    De april/meistaking. Het grootste massale volksverzet dat we ooit hebben gezien in de geschiedenis van een oorlog in Europa.
    Lees meer
  • Documentaire over dictatuur in Delden.

    De oorlog is gevorderd en hoewel het nog maanden zal duren voor Overijssel is bevrijd van de bezetter, keert het tij ten gunste van de geallieerde strijdkrachten.
    Lees meer
  • Documentaire over bewapening in Almelo.

    Een van de meest dodelijke wapens tijdens de Tweede Wereldoorlog was de V1. Van het Duitse ‘vergeltungswaffe-1’ werden er zo’n 30.000 geproduceerd.
    Lees meer
  • Documentaire over verraad in Den Ham

    De oorlog was ook een tijd van vertrouwen en wantrouwen. Vanaf 1943 groeide in Den Ham het verzet tegen de bezetter.
    Lees meer
  • Documentaire over een familiedrama in Kloosterhaar.

    Derk Jan te Rietstap is twee maanden na de bevrijding van Nederland geboren in Kloosterhaar.
    Lees meer
  • Documentaire over oorlogsschade in Nijverdal.

    Op 22 maart 1945 tijdens een zonnige voorjaarsdag trekken veel Nijverdallers erop uit.
    Lees meer
  • Documentaire over de Canadese bevrijders in Holten.

    Op de Canadese Begraafplaats in Holten liggen bijna 1400 soldaten begraven die Nederland hebben helpen bevrijden.
    Lees meer
  • Documentaire over vervolging in Deventer.

    Het duivelse karakter van de nazi’s kwam nergens meer naar voren dan in de behandeling van sommige bevolkingsgroepen.
    Lees meer
  • Documentaire over kamp Erika

    Kamp Erika in Ommen was tot aan de oorlog een doodgewoon werkkamp.
    Lees meer
  • Documentaire over valse heldenverering in Heino.

    De Zwolse NSB’er Koopman bezocht in Heino een café toen hij op de terugweg was van Raalte naar zijn woonplaats Zwolle.
    Lees meer
  • Documentaire over de hongerwinter in Wijhe.

    In de barre winter van 1944/1945 trokken tienduizenden hongerlijdende burgers vanuit het Westen naar Oost Nederland.
    Lees meer
  • Documentaire over de razzia in Staphorst.

    Het is een van de zwartste dagen in de geschiedenis van Staphorst: 30 augustus 1944.
    Lees meer
  • Documentaire over dwangarbeid.

    Anton Kijk in de Vegte was schilder in Genemuiden, toen hij werd opgeroepen om te werken voor de Duitsers.
    Lees meer
  • Documentaire over collaboratie van dokter Jansen in Vollenhove.

    Hij was in de jaren dertig de ongekroonde koning van Vollenhove, dokter Albert Jansen.
    Lees meer
  • Documentaire over de afrekening van de moffenmeiden in Kampen.

    De ontlading in Kampen was enorm, toen op 17 april eindelijk de bevrijders de IJssel overstaken.
    Lees meer
  • lint